नविन नरसिंह नेपाली /राजविराज,१९ पुस । प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा सप्तरी निर्वाचन क्षेत्र नं. ३ मा राजनीतिक सरगर्मी ह्वात्तै बढेको छ। परम्परागत शक्ति र नयाँ उदयमान शक्तिहरूबीचको रस्साकस्सीसँगै दिनेश कुमार यादव, ताराकान्त चौधरी र शैलेन्द्र प्रसाद साह जस्ता दिग्ज उम्मेदवारले प्रतिस्पर्धा गर्ने चर्चाले यो क्षेत्र यतिबेला मधेसकै राजनीतिक ‘हटस्पट’ बनेको छ।
यसपटकको निर्वाचनमा केवल दलको झण्डा मात्र होइन, दलित, पिछडा वर्ग र थारु समुदायको ‘मत व्यवस्थापन’ जसले कुशलतापूर्वक गर्न सक्छ, उसैको पक्षमा विजयको पल्ला भारी हुने देखिन्छ।
१. भूगोल र पालिकागत शक्ति सन्तुलन
सप्तरी-३ को निर्वाचन परिणामलाई यहाँका ५ वटा स्थानीय तहको जातीय बनोटले प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ। १ लाख ११ हजार ८ सय ७१ मतदाता रहेको यस क्षेत्रमा पालिकागत प्रभाव निम्नानुसार छ:
-
डाक्नेश्वरी नगरपालिका (३०,७८७ मतदाता): यहाँको साह, तेली, यादव र मुस्लिम मतले निर्वाचनको प्रारम्भिक रुझान तय गर्छ।
-
शम्भुनाथ नगरपालिका (२५,१५१ मतदाता): थारु र पिछडा वर्गको बाहुल्यता रहेको यो क्षेत्र एमाले र जसपाका लागि ‘प्रतिष्ठाको विषय’ बन्ने देखिन्छ।
-
राजगढ (१९,७१६) र विष्णुपुर (१६,६०२): यी दुई पालिका यादव र दलित मतका मुख्य आधार हुन्, जहाँ कांग्रेसको बलियो पकड मानिए पनि यसपटक चुनौती उत्तिकै छ।
-
रुपनी गाउँपालिका (१९,६१५): यहाँको मिश्रित जनसंख्या र दलित मत निर्णायक फ्याक्टरको रूपमा रहनेछ।
२. हेभीवेट उम्मेदवार र त्रि-कोणात्मक भिडन्त
यसपटकको मैदानमा मुख्य गरी तीन शक्तिहरूबीच ‘त्रिकोणात्मक’ भिडन्त हुने निश्चितप्राय: छ।
-
दिनेश यादव (नेपाली कांग्रेस): वर्तमान सांसद यादवसँग संगठनको पुरानो सञ्जाल र यादव समुदायको ठूलो हिस्साको समर्थन छ। तर, २०७९ को जस्तो सहज अवस्था यसपटक नहुन सक्छ।
-
ताराकान्त चौधरी (नेकपा एमाले): थारु समुदायको बलियो प्रतिनिधित्व गर्ने चौधरी अघिल्लो निर्वाचनमा करिब ३,८६६ मतले मात्र पछि परेका थिए। एमालेको संगठित मत र सहानुभूति मतको जगमा उनी ‘कमब्याक’ गर्ने दाउमा छन्।
-
शैलेन्द्र प्रसाद साह (जसपा): पूर्व मन्त्री साह यस क्षेत्रका लागि ‘गेम चेन्जर’ उम्मेदवार हुन सक्छन्। पिछडा वर्ग (OBC) र मधेस आन्दोलनको भावनालाई जोड्दै उनले आफूलाई ‘हेभीवेट’ उम्मेदवारको रूपमा उभ्याएका छन्। यदि मधेसवादी दलहरू एक ठाउँमा उभिएमा साहको जितको आधार सबैभन्दा बलियो देखिन्छ।
३. ‘साइलेन्ट किलर’ र निर्णायक शक्ति
निर्वाचनको परिणाम उल्ट्याउन सक्ने दुईवटा मुख्य फ्याक्टरहरू यसप्रकार छन्:
क) जनमत पार्टीको ‘एक्स-फ्याक्टर’: २०७९ मा अनिश अंसारीले प्राप्त गरेको १५,११४ मत अहिलेको सबैभन्दा ठूलो चासोको विषय हो। यो मत जसको पक्षमा जान्छ, उसैले विजयको माला पहिरिने निश्चित छ। जनमतले दलित र युवाहरूमा बनाएको प्रभावले ठूला भनिएका दलहरूलाई सशंकित बनाएको छ।
ख) दलित र पिछडा वर्गको गोलबन्दी: अरुण कुमार साह र गजेन्द्र कुमार मण्डल जस्ता युवा अनुहारहरूले दलित र धानुक मण्डल समुदायमा चलाएको अभियानले परम्परागत ‘भोट बैंक’ मा हलचल पैदा गरेको छ। दलित मतलाई ‘साइलेन्ट किलर’ मानिन्छ, जसले अन्तिम क्षणमा गर्ने निर्णयले नै उम्मेदवारको भाग्य फैसला गर्छ।
कसको पल्ला भारी?
अहिलेको दृश्य हेर्दा कांग्रेसका दिनेश यादवलाई आफ्नो विरासत जोगाउने चुनौती छ भने एमालेका ताराकान्त चौधरीलाई मतान्तर पूर्ति गर्ने अवसर। तर, यी दुवैका लागि जसपाका शैलेन्द्र प्रसाद साह सबैभन्दा ठूलो तगारो बन्ने देखिन्छन्। साहले पिछडा वर्ग र थारु समुदायको एउटा हिस्सालाई मात्रै आफ्नो पक्षमा पार्न सके भने सप्तरी-३ को नतिजा जसपाको पोल्टामा जान सक्ने बलियो आधार देखिन्छ। तर पार्टीहरुले उहाँ विश्लेषण गरिएका उम्मेदवार भन्दा फरक उम्मेदवारलाई टिकट दिएमा यो समिकरण फेरबदल हुन सक्ने राजनितिक विश्लेषकहरुको दाबी छ ।
