काठमाडौं । प्रेम मानव जीवनको एक महत्वपूर्ण पक्ष हो, जसले समाज, संस्कार, र व्यक्तिगत सम्बन्धलाई गहिराइ दिन्छ। प्रेमलाई विशेष रूपमा अभिव्यक्त गर्न तथा यसको महत्व दर्शाउन संसारभर प्रणय दिवस (Valentine’s Day) मनाइन्छ। यो दिवस हरेक वर्ष फेब्रुअरी १४ मा प्रेमी-प्रेमिकाले आफ्नो भावनाहरू साटासाट गर्दै विशेष रूपमा मनाउने चलन छ। तर, यो दिवस कसरी सुरु भयो? किन विश्वभर लोकप्रिय बन्यो? यसको ऐतिहासिक र सामाजिक पक्षलाई बुझ्न आवश्यक छ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि: सेन्ट भ्यालेन्टाइनको कथा
प्रणय दिवसको उत्पत्ति प्राचीन रोमन सभ्यतासँग गाँसिएको छ। रोमन साम्राज्यको शासक क्लोडियस द्वितीय ले आफ्ना सैनिकहरूलाई विवाह गर्न प्रतिबन्ध लगाएका थिए, किनभने उनले विवाह गर्ने पुरुषहरू कमजोर हुन्छन् र युद्धमा साहसी बन्न सक्दैनन् भन्ने विश्वास गरेका थिए। तर, सेन्ट भ्यालेन्टाइन नामक एक पादरीले यो अन्यायपूर्ण निर्णयको विरोध गर्दै प्रेममा परेका जोडीहरूको गोप्य रूपमा विवाह गराइदिने गर्थे।
जब यो कुरा सम्राट क्लोडियसलाई थाहा भयो, उनले सेन्ट भ्यालेन्टाइनलाई कारागारमा हालेर मृत्युदण्ड दिए। भनिन्छ, जेलमा रहँदा भ्यालेन्टाइन एक जेलरकी छोरीसँग प्रेममा परे र मृत्युदण्ड दिनुअघि उनले “तिम्रो भ्यालेन्टाइन” भनेर पत्र लेखेका थिए। यही घटनालाई श्रद्धाका रूपमा फेब्रुअरी १४ मा प्रणय दिवस मनाउन थालिएको विश्वास गरिन्छ।
प्रणय दिवस लोकप्रिय हुनुका कारणहरू
१. प्रेमको सार्वभौमिक महत्व
प्रेम मानव सभ्यताको आधारभूत तत्व हो। यसले व्यक्तिगत, पारिवारिक, सामाजिक, र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ। प्रणय दिवस प्रेमलाई विशेष सम्मान दिने अवसरको रूपमा लोकप्रिय भयो।
पश्चिमी प्रभाव र विश्वव्यापीकरण
१८औं र १९औं शताब्दीमा पश्चिमी देशहरूमा यो दिवस विशेष रूपमा मनाउन थालियो। औद्योगिक युगसँगै छापाखानाको विकास भयो, जसले प्रणय दिवसमा प्रेम पत्रहरू (Valentine Cards) आदान-प्रदान गर्ने परम्परालाई जन्म दियो।
२०औं शताब्दीमा सञ्चार प्रविधिको विकासले प्रणय दिवसलाई विश्वभर लोकप्रिय बनायो।
व्यापारिक र सांस्कृतिक कारण
प्रणय दिवसको व्यापारिक महत्त्व अत्यधिक छ। यो दिन कार्ड, फुल, चकलेट, उपहार, डिनर डेट आदि खरिद गर्ने परम्परा बसेको छ।
व्यवसायिक दृष्टिकोणले यो दिवसलाई विभिन्न कम्पनीहरूले प्रवर्द्धन गरे, जसले गर्दा विश्वभर यसको लोकप्रियता बढ्यो ।
सामाजिक स्वीकृति र आधुनिक सो
प्रेमलाई खुला रूपमा व्यक्त गर्ने सोच बिस्तारै सामाजिक रूपमा स्वीकृत हुँदै गयो। विशेष गरी, युवापुस्ताले प्रणय दिवसलाई प्रेम अभिव्यक्त गर्ने महत्वपूर्ण दिनका रूपमा लिएको छ।
प्रणय दिवसको आधुनिक स्वरूप
आजको दिनमा प्रणय दिवस केवल प्रेमी-प्रेमिकाबीच सीमित छैन। यो दिवस परिवार, साथीभाइ, र प्रियजनहरूसँग प्रेम र सद्भाव व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा पनि मनाइन्छ। कतिपय देशहरूमा यो दिवसलाई ‘Friendship Day’ वा ‘Love Day’ का रूपमा समेत मनाइन्छ।
प्रणय दिवसको इतिहास रोमन सभ्यतादेखि सुरु भए पनि आज यो दिन प्रेम र समर्पणको प्रतीक बनेको छ। प्रेमलाई सम्मान गर्ने यो दिवसले मानिसहरूलाई आफ्नो भावना खुला रूपमा व्यक्त गर्न प्रेरित गर्छ। यद्यपि, प्रेम कुनै एक दिनमा सीमित हुनु हुँदैन, तर यो दिवस प्रेमको विशेष महत्त्व झल्काउने अवसर बनेको छ। समय परिवर्तनसँगै यसको मनाउने तरिका फरक भए पनि यसको मूल सार – प्रेम, आदर, र समर्पण – सधैं अपरिवर्तित रहन्छ।
प्रतिक्रिया!!
सम्बन्धित खबर
