नवीन नरसिंह नेपाली
काठमाडौं । योग केवल शारीरिक व्यायाम मात्र नभई शरीर, मन र आत्माको समन्वय गर्ने प्राचीन विज्ञान हो। जीवनलाई स्वस्थ, तनावमुक्त, तथा सकारात्मक ऊर्जा प्रदान गर्ने उपाय योग हो। नियमित रूपमा योग अभ्यास गर्दा शारीरिक स्फूर्ति, मानसिक शान्ति र आध्यात्मिक उन्नति प्राप्त हुन्छ। स्वस्थ रहन, दीर्घायु जिउन, तनावमुक्त रहन र मनलाई शान्त राख्न योगले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
योगको उत्पत्ति र इतिहास
योगको उत्पत्ति सयौं वर्षअघि भारतमा भएको हो। हिन्दू धर्मग्रन्थ वेद, उपनिषद् र भगवद्गीता मा योगका विभिन्न स्वरूपहरू उल्लेख छन्। योगको व्यापक प्रचार–प्रसार गर्ने श्रेय महर्षि पतञ्जलीलाई दिइन्छ, जसले योगसूत्र ग्रन्थमार्फत योगको सिद्धान्त प्रतिपादन गर्नुभएको थियो।
संयुक्त राष्ट्रसंघले जुन २१ लाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवस’ का रूपमा घोषणा गरेर योगको महत्वलाई विश्वव्यापी रूपमा मान्यता दिएको छ।
योगको प्रमुख प्रकारहरू
योगका विभिन्न विधिहरू छन्, जसलाई अभ्यास गर्ने उद्देश्यअनुसार विभाजन गरिएको छ।
राज योग – ध्यान तथा मानसिक स्थिरता प्राप्त गर्न मद्दत गर्ने योग।हठ योग – शारीरिक आसन तथा प्राणायाममा आधारित योग।भक्ति योग – आस्थालाई बलियो बनाउने आध्यात्मिक योग।
ज्ञान योग – ध्यान तथा चिन्तनद्वारा आत्मज्ञान प्राप्त गर्ने विधि। कर्म योग – निष्काम कर्म तथा सेवामार्फत योग प्राप्त गर्ने उपाय।
आधुनिक समयमा हठ योग, राज योग र ध्यान विशेष लोकप्रिय छन्।
योगको स्वास्थ्य लाभहरू
शारीरिक लाभहरू
शरीरलाई लचकदार, बलियो र सक्रिय बनाउँछ।
रक्तचाप नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ।
मुटु तथा श्वासप्रश्वास प्रणालीलाई सुधार गर्छ।
पाचन प्रणाली सुधार गरी तौल नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ।
मानसिक लाभहरू
तनाव, चिन्ता र डिप्रेसन घटाउन सहयोगी।
मानसिक शान्ति दिई ध्यान केन्द्रित गर्न मद्दत गर्छ।
रचनात्मकता तथा आत्मविश्वास बढाउँछ।
आध्यात्मिक लाभहरू
आत्मज्ञान तथा मानसिक स्थिरता प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ।
सकारात्मक सोच तथा जीवनशैलीलाई प्रवर्द्धन गर्छ।
आत्मनियन्त्रण र संयम बढाउँछ।
योगका मुख्य आसनहरू
ताडासन (Mountain Pose) – शरीरको सन्तुलन र लचकता बढाउने आसन।
भुजङ्गासन (Cobra Pose) – मेरुदण्डलाई बलियो बनाउने आसन।
वृक्षासन (Tree Pose) – मानसिक स्थिरता र ध्यान केन्द्रित गर्न सहयोग गर्ने आसन।
शवासन (Corpse Pose) – तनाव कम गर्ने र मन शान्त राख्ने आसन।
प्राणायाम (Breathing Techniques) – सही तरिकाले सास फेर्ने अभ्यासले शरीरमा सकारात्मक ऊर्जा प्रवाह गर्छ।
तनावमुक्त जीवनका लागि योग
आजको व्यस्त जीवनशैली, प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण तथा मानसिक दबाबका कारण धेरै मानिसहरू तनावग्रस्त हुन्छन्। योगले तनाव व्यवस्थापन गर्न, मनको एकाग्रता बढाउन तथा सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाउन मद्दत गर्छ।
योगद्वारा तनाव कम गर्ने उपायहरू
नियमित ध्यान गर्ने (मेडिटेसन)
गहिरो श्वास लिने (प्राणायाम)
शरीरलाई तन्काउने (Stretching Asanas)
मनलाई शान्त बनाउने शवासन अभ्यास गर्ने
योग अभ्यास गर्ने सही तरिका
बिहान खाली पेट शान्त वातावरणमा योग गर्नु उपयुक्त हुन्छ। हल्का लुगा लगाएर सहज रूपमा योग अभ्यास गर्नुहोस्। शरीरलाई गर्म पार्न हल्का व्यायाम गर्नुहोस्। शुरुवातमा सजिलो आसनहरूबाट अभ्यास सुरु गर्नुहोस्। नियमित अभ्यास गरेर अनुशासन अपनाउनुहोस्।
योग जीवनशैलीको अभिन्न हिस्सा बन्नुपर्छ। शरीरिक स्वास्थ्य, मानसिक स्थिरता र आध्यात्मिक उन्नति प्राप्त गर्न योग अत्यन्त प्रभावकारी विधि हो। नियमित योग अभ्यासले दीर्घायु बनाउँछ, रोगप्रतिकारक क्षमता बढाउँछ र मानसिक शान्ति प्रदान गर्छ।
“स्वस्थ शरीरमा नै स्वस्थ मन बस्छ” भन्ने भनाइ अनुरूप, स्वस्थ जीवनका लागि योगलाई आत्मसात् गरौं!
प्रतिक्रिया!!
सम्बन्धित खबर
